Uw bezettingsgraad staat op 94%. Overall Equipment Effectiveness (OEE) ruim boven de norm. Geen rode vlaggen op het dashboard. En toch: orders te laat, klanten die bellen op vrijdagmiddag, en uw planner die al maanden overuren draait.
Het probleem is niet uw Enterprise Resource Planning (ERP). Het probleem is welke rapporten u leest. Op onze pillar-page over ERP voor de maakindustrie leest u hoe shopfloor-data, planning en bottleneck-zicht samenkomen in één systeem.
De rapporten die uw bottleneck verbergen
Totale capaciteitsbenutting, kosten per afdeling, gemiddelde OEE: die getallen vertellen u of uw fabriek draait, maar niet waar hij vastloopt. Goldratt beschreef het zo in The Goal: de output van een systeem wordt bepaald door de zwakste schakel, niet door de gemiddelde prestatie van alle schakels. Als u gemiddelden meet, verbergt u de beperking.
Eliyahu M. Goldratt, “The Goal” (North River Press, 1984)
De rapporten die uw bottleneck verbergen:
- Totale capaciteitsbenutting: 98% bezet gemiddeld, maar welke werkplek?
- OEE per machine: allemaal boven de 80%, maar welke veroorzaakt het wachten?
- Kostenrapportages per afdeling: kostenbeheersing, geen flowbeheersing
Dit zijn prima managementrapportages. Ze beantwoorden alleen niet de vraag: waar hoopt het werk zich op?
De drie rapporten die wél werken
1. WIP-wachtrij per werkplek, per week
Exporteer voor elke werkplek het aantal orders dat aan het begin van elke dag in de wacht staat. Niet hoeveel er gedaan zijn, hoeveel er wachten. Doe dit voor vier tot zes weken.
Wat u zoekt: één werkplek die structureel drie tot vijf keer meer werk in de wacht heeft dan de rest. Niet in een uitzonderingsweek. Elke week.
2. Doorlooptijdverdeling per order
Pak de gerealiseerde doorlooptijden van de afgelopen drie maanden en zet ze in een histogram. Twee pieken verschijnen dan bijna altijd: een grote groep orders die snel door het systeem gaat, en een kleine groep die er buitenproportioneel lang over doet.
De trage groep heeft één ding gemeen: ze passeren allemaal dezelfde productiestap.
3. Spoedorderfrequentie per bewerkingsstap
Tel per bewerkingsstap hoe vaak daar een spoedorder doorheen wordt gesluisd. Dit is de makkelijkste meting, want uw planner weet dit al. De data bevestigt het alleen.
Als één bewerkingsstap in alle drie de rapporten bovenaan staat: dat is uw bottleneck.
Waar vindt u deze data in uw ERP?
Infor LN Ga naar Manufacturing > Production Orders > Work Center Load. Filter op werkplek, stel de weergave in op wekelijkse wachtrij. Exporteer naar Excel voor het histogram.
Infor M3 Gebruik PMS170 (Work Center Load Analysis) voor de wachtrij per werkplek. MOS100 geeft u de routestap per productieorder, waarmee u de doorlooptijdverdeling kunt opbouwen.
SAP PP CM01 geeft u de capaciteitsplanning per werkplek met belasting en beschikbaarheid. CO03 toont de individuele productieorder met alle routestappen en gerealiseerde tijden. Combineer beide voor de doorlooptijdanalyse.
Infor Visual Open de Scheduling Board via Manufacturing > Scheduling. De werkplek-belasting is direct zichtbaar als kleurgecodeerde balkjes per tijdperiode: rood betekent overbelast, grijs is wachtend werk. Voor de wachtrij-analyse gaat u naar Manufacturing > Dispatch List, filter op werkplek en sorteer op wachttijd. De doorlooptijdanalyse haalt u op via Manufacturing > Order Inquiry > Actual vs. Planned, gegroepeerd op routestap.
AFAS In de productiemodule vindt u bezetting per werkplek via de werkplaatsplanning. Exporteer de bewerkingenlijst met geplande en gerealiseerde starttijden, daarmee bouwt u de wachtrij-analyse.
Odoo Ga naar Productie > Rapportage > Werkcentra. Odoo toont per werkcentrum direct de bezettingsgraad, OEE en de kolom “Belasting”: het aantal uur dat nodig is om de huidige wachtrij weg te werken. Een hoge belastingswaarde bij één werkcentrum wijst vrijwel altijd op de bottleneck. Voor de WIP-wachtrij: Productie > Werkopdrachten, groepeer op werkcentrum, filter op status “In uitvoering” of “Wachten”. De doorlooptijdverdeling bouwt u via Productie > Productieorders > exporteer naar Excel met geplande en werkelijke startdatum per operatie.
Maatwerk-ERP Vraag uw ERP-leverancier of beheerder om een query op de bewerkingstabel: groepeer op werkplek, bereken het gemiddelde aantal openstaande orders per dag, sorteer aflopend. Die query levert u het antwoord in tien minuten.
Wat u ziet als de bottleneck zichtbaar wordt
Op een gegeven moment ziet u het gewoon. Eén werkplek die altijd vol staat terwijl de rest wacht. Niet tien procent drukker dan de anderen, structureel drie tot vijf keer zoveel werk in de rij.
En dan snapt u ook waarom die gemiddelde bezettingsgraad van 94% niets zei. De ene werkplek liep op 140%, de rest op 75%. Het gemiddelde was prima. Het systeem niet.
Van data naar actie: drie stappen
Trek de drie rapporten voor de laatste vier weken. Noteer welke werkplek of bewerkingsstap in elk rapport bovenaan staat. Ga daarna naar uw planner en vraag: “Welke stap maakt u elke week het meest nerveus?”
De planner weet het al. De data bevestigt het.
Pas als u weet waar de bottleneck zit, heeft het zin om te praten over verbetering. Daarover gaat de rest van deze reeks: hoe u uw ERP inricht op de bottleneck, en pas daarna, als alles klopt, waar AI daadwerkelijk verschil maakt.
Meer over ERP-optimalisatie en wat er mogelijk is met uw huidige data: ERP-optimalisatie en de AI-workshop voor productieteams.
Wilt u weten welk type bottleneck in uw fabriek speelt? Vul de gratis Bottleneck Quickscan in: tien vragen, drie minuten, uitkomst direct per e-mail. Start de quickscan
Johan Verhees
Eigenaar & ERP-specialist, Verhees ERP Service
30+ jaar ervaring in ERP-implementaties en procesoptimalisatie voor de Nederlandse maakindustrie.